Ẩn dụ

KIỂM TRA BÀI CŨ:
1. Nhân hóa là gì? Cho ví dụ?
2. Xác định và nêu tác dụng của phép nhân hóa trong trường hợp sau:
"Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ"
(Ngắm trăng – Hồ Chí Minh)

Nhân hóa là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,...
bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả
con người; làm cho thế giới động vật, cây cối, đồ
vật...trở nên gần gũi với con người, biểu thị được
những suy nghĩ, tình cảm của con người.

Ví dụ: Tre xung phong vào xe tăng đại bác.
TIẾT 92
ẨN DỤ
I. Ẩn dụ là gì?
Ví dụ: Mục I/SGK/68
Nhận xét:
“Anh đội viên nhìn Bác
Càng nhìn lại càng thương
Người Cha mái tóc bạc
Đốt lửa cho anh nằm.” (Minh Huệ)
Người Cha: chỉ Bác Hồ
Từ Người Cha dùng để chỉ ai?
Hãy giải thích vì sao có thể ví Bác Hồ như Người Cha?
Vì Bác Hồ với Người Cha có những phẩm chất giống nhau (tuổi tác, tình thương yêu, sự chăm sóc chu đáo đối với con…) có nét tương đồng.
 Có nét tương đồng
So sánh đặc điểm và tác dụng của ba cách diễn đạt sau đây:(BT1/69)
Bác Hồ mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm
Bác Hồ như Người cha Đốt lửa cho anh nằm
Người Cha mái tóc bạc Đốt lửa cho anh nằm
(Đêm nay Bác không ngủ, Minh Huệ)
Cách 1:
Cách 2:
Cách 3:
diễn đạt bình thường
diễn đạt có sử dụng phép so sánh
diễn đạt có sử dụng phép ẩn dụ
Ẩn dụ có tác dụng tạo cho câu nói có tính hình tượng, biểu cảm và hàm súc hơn so với phép so sánh và cách nói bình thường.
(Không có tính nghệ thuật)
(hàm súc, gợi hình, gợi cảm)
(Có tính gợi hình, gợi cảm)
 Gợi hình, gợi cảm
=> Ẩn dụ
*Ghi nhớ (SGK/68)
Phép so sánh và ẩn dụ có điểm gì giống và khác nhau? (BT1/69)
Cách 2:
Bác Hồ như Người cha
Cách 3:
Người Cha mái tóc bạc
Vế A
Vế B
Vế B
- Giống nhau: có nét tương đồng, có tính gợi hình, gợi cảm.
- Khác nhau:
+ So sánh: thường có 2 vế (vế A và vế B) để đối chiếu.
+ Ẩn dụ: chỉ có 1 vế dùng để so sánh (vế B), còn vế được so sánh (vế A) thì ẩn đi (hiểu ngầm). Chính vì vậy ẩn dụ còn được gọi là so sánh ngầm, kín đáo làm cho câu nói hàm súc hơn.
 diễn đạt có sử dụng phép so sánh
 diễn đạt có sử dụng phép ẩn dụ
Bài 2: Tìm hình ảnh ẩn dụ và nêu nét tương đồng giữa các sự vật hiện tượng được so sánh ngầm với nhau?
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây.
– ăn quả  “Sự hưởng thụ thành quả lao động”.
– kẻ trồng cây  “người tạo ra thành quả”.
Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
– mực, đen  “cái xấu, cái tối tăm.”
– đèn, sáng  “cái tốt, cái hay, cái tiến bộ.”
c. Thuyền về có nhớ bến chăng
Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.
– thuyền  “người đi xa”.
– bến  “người ở lại”.
d. Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
– mặt trời  “Bác Hồ”.
II. Luyện tập
Bài 3. Tìm những ẩn dụ và nêu tác dụng.
a. Buổi sáng, mọi người đổ ra đường. Ai cũng muốn ngẩng lên cho thấy mùi hồi chín chảy qua mặt.
mùi hồi (khứu giác) chảy qua mặt (xúc giác)
-> Tác dụng: Cảm nhận sự lan tỏa của mùi hồi chín.
c. Ngoài thềm rơi chiếc lá đa
Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng.
- Tiếng rơi (thính giác) rất mỏng (thị giác, xúc giác)
-> Tác dụng: Cảm nhận được độ dày mỏng của chiếc lá rơi.
b. Cha lại dắt con đi trên cát mịn
Ánh nắng chảy đầy vai.
- Ánh nắng (thị giác) chảy đầy vai (xúc giác)
-> Tác dụng: Cảm nhận sự ấm áp của nắng.
Em thấy cả trời sao Xuyên qua từng kẽ lá Em thấy cơn mưa rào Ướt tiếng cười của bố
- Ướt (xúc giác) tiếng cười (thính giác)
-> Tác dụng: Cảm nhận được niềm vui của người bố.
III. Luyện tập

Bài tập bổ sung. Đọc khổ thơ sau và trả lời câu hỏi ở dưới :
Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ
Mặt trời chân lí chói qua tim
Hồn tôi là một vườn hoa lá
Rất đậm hương và rộn tiếng chim...
(Tố Hữu, Từ ấy)
? Trong khổ thơ trên tác giả đã sử dụng những biện pháp tu từ nào?
Ẩn dụ B. So sánh
Ẩn dụ và so sánh D. Không dùng biện pháp tu từ nào
C
III. Luyện tập.
Bài 4. Xác định và nêu tác dụng biểu đạt của biện pháp tu từ ẩn dụ trong các câu sau :
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ.
(Viễn Phương, Viếng lăng Bác)
- Ẩn dụ : mặt trời (câu thơ thứ hai)
- Tác dụng: Tác giả dùng từ Mặt trời (câu thơ thứ hai) để chỉ Bác Hồ - Vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc. Người (như Mặt trời) soi sáng, dẫn đường chỉ lối cho dân tộc ta thoát khỏi cuộc sống nô lệ tối tăm, đi tới tương lai độc lập, tự do, hạnh phúc.
Mấy cánh bướm rập rờn trôi trước gió
Những trâu bò thong thả cúi ăn mưa.
(Anh Thơ, Chiều xuân)
- Ẩn dụ : trôi, ăn mưa
- Tác dụng : Thể hiện sự cảm nhận tinh tế của nhà thơ về thiên nhiên buổi chiều xuân êm ả, thơ mộng.

III. Luyện tập

Bài 5. Tìm một số câu tục ngữ hoặc ca dao có sử dụng phép ẩn dụ.
Chẳng hạn, các em có thể tìm các câu sau:
- Tre già măng mọc
- Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ
- Đèn khoe đèn tỏ hơn trăng
Trăng ra trước gió còn chăng hỡi đèn ?
Trăng khoe trăng tỏ hơn đèn
Cớ sao trăng lại chịu luồn đám mây ?
HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Nắm chắc nội dung bài học.
Hoàn thành bài tập.
Chuẩn bị bài : Lượm
CẢM ƠN QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC EM HỌC SINH
LỚP 6A